مصطفى النوراني الاردبيلي
156
دائرة المعارف بزرگ طب اسلامى ( فارسى )
شكر و نيشكر ابو على سينا مىفرمايد : نيشكر با شكر هم مزاج و از شكر نرمى بخشتر است . عموما شكر در آخر اول گرم وتر است و گرمى در شكر طبرزد كمتر است . شكر كهنه در اول تر ولى گرايش بهسوى خشك مزاجى دارد و تا كهنهتر شود اين تمايل به خشكى بيشتر شود . خواص : نرم كننده ، زداينده و شستشو دهنده است . شكر سليمانى و بويژه قند مكرر ( پانيد ) و گزانگبين نى شكر نرمى بخش است . در زدودن و پاك نمودن ، شكر از عسل كمتر نيست و هر چقدر كهنه شود لطيفتر مىگردد . سينه را نرمش دهد و زبرى را مىزدايد . تشنگىآور است ، هر شكرى و بويژه آنچه بر بالاييهاى نيشكر نشيند تو گويى نمك است ، اسهالآور است و شكر و روغن بادام در علاج قولنج مفيد است . « 2 » شكر هر قدر كه سفيد زياده باشد در گرمى كمتر بود و شكر سرخ گرمى زياده و قريب به عسل ، شكر طبرزد و مرواريد و سرگين سوسمار جهت سلاق و جرب مجرب و چون بدان تبخير نمايند زكام را قطع كند و آن جهت امراض صدر و ريه و تنقيه آنها از اخلاط غليظه و تسكين سرفه نيكو است و خصوصا سليمانى ، تليين سينه و ازاله خشونت آن كند . « 1 » شكر ؛ عصير شيرينى كه از چغندرقند يا نيشكر گيرند و از آن قند و نبات و انواع شيرينى سازند و براى شيرين كردن چاى و مواد ديگر به كار برند . « 2 » نيشكر نيشكر ؛ اسم فارسى است ، به عربى قصب السكر و به هندى گنه و كانده نيز مىگويند و آن نباتى است معروف كه بر روى زمين بلند مىشود و ساق آن ذات انابيب مصمت ،
--> ( 2 ) - قانون در طب ، ج 2 ، ص 252 . ( 1 ) - محيط اعظم ، ج 2 ، ص 128 . ( 2 ) - فرهنگ فارسى ، دكتر معين ، ج 2 ، ص 2057 .